Atasözleri ve deyimlerde torba ve torbanın etimolojisi


torbaTürk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlüğü'nde "torba" kelimesinin dört anlamı verilmiş. Çok da hoş çağrışımlar yaptığını söylemeyeceğim torbanın, duygu değerinin negatif olduğunu söylenebilir. İşte o anlamlar:

Torba kelimesinin manaları

1 . Genellikle pamuk ve kıldan dokunmuş, türlü boy ve biçimde, ağzı büzülüp bağlanabilen araç:
"Cüzdanı bir meşin torbaya sarmış, torbayı gömleğimin içine bağlamıştım."- R. N. Güntekin.
2 . Genellikle plastikten veya kâğıttan yapılmış, içine öteberi koymaya yarayan, çeşitli büyüklükte olabilen taşıma gereci, poşet.
3 . Vücutta meydana gelen şişlik.
4 . Er bezi, husye, testis.
Argoda uyuşturucu satıcısı manasına gelen "torbacı" sözünü TDK'de göremedik.

Torba Kelimesinin Kökeni

Nişanyan Sözlük'te torba kelimesinin Farsça tōbra'dan Türkçeye ve Ermeniceye (dobrag) geçtiği yazılı. Türkçe en erken örnekleri 14. - 15. yüzyıllarda Kıpçak Türkçesinde (tobra/topra/torva/torba) görülmüş. 14. yüzyıla ait Dede Korkut kitabında da bu kelime geçmekte imiş.

Deyimlerde ve atasözlerinde torba

TDK tarafından hazırlanan Atasözleri ve Deyimler Sözlüğünden derlediklerimiz:

Torun tosun (torba) sahibi olmak
Torbaya koymak
Elin ağzı torba değil ki büzesin
Bir torba kemik
Başında torbası eksik

Azıksız yola çıkanın gözü el torbasında kalır.
Boş torba ile at tutulmaz.
Dilencinin torbası dolmaz.
İşine hor bakan boynuna torba takar.
Laf torbaya girmez.

Manaları herkesçe aşikar olduğu için vermiyoruz. Yukarıda verdiğimiz kaynaklara bakabilirsiniz.
22 Ocak 2010 Cuma

Hiç yorum yok: